Elk jaar als de temperatuur een aantal dagen boven de 27 graden is, activeert het RIVM het Nationaal Hitteplan. Nu hebben wij zelf ook een hitteplan. Voor de lange termijn nog wel: meer stadsnatuur. Nederland wordt de komende jaren steeds heter. En mensen die in versteende gebieden wonen hebben daar het ergste last van.
In de lente van 2024 kreeg een groep Zwitserse vrouwen van de rechter gelijk in een klimaatzaak tegen de Zwitserse overheid. Deze klimaatoma’s, zoals ze zichzelf lieten noemen, vonden dat hun regering niet genoeg had gedaan om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. Een van de redenen waarom ze in actie kwamen: de toename van hittegolven en hittestress zorgt elk jaar voor meer oversterfte bij oudere mensen.
Dat is ook in Nederland het geval. Zo zag het Centraal Bureau voor Statistiek een duidelijke link tussen de grote oversterfte in het tweede kwartaal van 2023 en de hitte. De maand juni van dat jaar was de warmste juni ooit gemeten.
Voor de meest kwetsbaren onder ons is de klimaatverandering dus op een heel directe manier levensgevaarlijk. Bij mensen die de hele dag buiten werken (omdat ze stratenmaker zijn bijvoorbeeld) liggen uitdroging, oververhitting en huidverbranding op de loer.
Voor ieder ander is langdurige hitte vooral op momenten hinderlijk. Je kent het gevoel wel dat je niet kan ontsnappen aan de hitte in je huis. Dat je op een oververhit kantoor toch echt een stuk minder productief bent. En zelfs geen puf hebt om even wat verfrissing te halen. En dat je ’s nachts niet weet hoe je moet liggen en snakt naar een koude douche.
Asfalt, beton, bakstenen en dakpannen houden warmte vast. Overdag, als de zon op z’n hoogst is, kan dat ondraaglijke vormen aannemen. ‘s Avonds, als er meer schaduw is, voel je de stad nagloeien. En ook ’s nachts blijft de hitte hangen.
In de komende jaren zullen steeds meer mensen in de stad gaan wonen. Dus ook steeds meer mensen zullen last krijgen van het hitte-eilandeffect: het luchttemperatuurverschil tussen de stedelijke en landelijke gebieden.
Gelukkig is er een oplossing. Een oplossing die bovendien een hele hoop mooie neveneffecten heeft. De stad wordt er namelijk ook nog eens aantrekkelijker, productiever en socialer van.
Natuur werkt verkoelend. Met dank aan schaduwvorming en waterverdamping. Hoe sterk dit verkoelende effect is, hangt vooral af van de hoeveelheid groen. Hoe groener onze straten, muren en daken, hoe koeler de stad.
En size matters: bomen met grote kruinen zorgen voor meer schaduw. Als je op grote plekken bomen kunt planten, zoals in parken of stadsbossen, kun je in de stad koelte-eilanden creëren. Oases in de oververhitte stadswoestijn.
Maar ook als je wat minder vierkante meter tot je beschikking hebt, kun je met een beetje natuur op en rond een gebouw wonderen doen. Niet alleen buiten creëer je zo verkoeling, door de isolerende werking van beplanting kun je het juist ook binnen wat aangenamer maken.
Hoewel dit al lang bekend is, wordt deze isolerende werking nog lang niet meegenomen in het Nederlandse beleid. Bij het bouwen van nieuwbouwwoningen wordt gekeken of er voldoende maatregelen genomen worden om oververhitting te voorkomen. Helaas wordt de verkoelende kracht van de natuur daarbij vergeten (zie het TOjuli). Een gemiste kans. Als het bouwbesluit ook daarvoor punt gaat geven, zal deze oplossing vaker worden toegepast.
Zoals gezegd, bomen zorgen voor de meeste verkoeling. Maar bomen groeien langzaam en er is niet overal genoeg ruimte voor. Een alternatief dat meteen al effect heeft? Klimplanten. Daarvoor heb je maar een paar vierkante meter grond nodig om hele muren te kunnen bedekken.
🌿 𝗞𝗹𝗶𝗺𝗽𝗹𝗮𝗻𝘁𝗲𝗻 𝗵𝗼𝘂𝗱𝗲𝗻 𝗵𝗲𝘁 𝗯𝗶𝗻𝗻𝗲𝗻 𝗸𝗼𝗲𝗹𝗲𝗿. De airco van de natuur: verticaal groen is een van de meest effectieve en CO2-vrije manieren om een gebouw van buitenaf koeler te maken. De bladeren houden zonlicht tegen, zodat muren minder opwarmen en ‘s avonds sneller weer afkoelen.
🌿𝗞𝗹𝗶𝗺𝗽𝗹𝗮𝗻𝘁𝗲𝗻 𝗵𝗼𝘂𝗱𝗲𝗻 𝗵𝗲𝘁 𝗯𝘂𝗶𝘁𝗲𝗻 𝗸𝗼𝗲𝗹𝗲𝗿. Door een klimplant bijvoorbeeld over een pergola te laten groeien of over een straat heen te trekken, kun je er schaduw mee creëren. Snel inzetbaar en super effectief.
🌿𝗛𝗼𝗲 𝗺𝗲𝗲𝗿 𝗽𝗹𝗮𝗻𝘁𝗲𝗻, 𝗵𝗼𝗲 𝗸𝗼𝗲𝗹𝗲𝗿. Want waterverdamping van bladeren maakt de lucht in de directe omgeving koeler. Hoe meer beplanting, hoe minder de stad zal opwarmen. Wij hebben er de afgelopen tien jaar overal ruimte kunnen vinden voor gevelborders en pocket parks. Waar een wil is, komen planten.
Om het verkoelende effect van verdamping te laten plaatsvinden, moet er wel voldoende water aanwezig zijn. Daarom is het belangrijk om met kwalitatief hoogstaande materialen te werken. Oftewel: goede aarde, de juiste beplanting en een slim irrigatiesysteem. Zodat water opgenomen en vastgehouden wordt waar je in droge periodes profijt van hebt.
Verkoeling door natuur is goed voor de volksgezondheid, het sociale verkeer, de productiviteit, de commercie, je nachtrust en het humeur van de stad. Dat laatste zal niet alleen komen doordat de stad koeler is, maar ook omdat een groene stad er veel mooier uitziet. Wij mensen worden gelukkig van de natuur.
En los daarvan: door de natuur terug te brengen, neemt de klimaatadaptatie toe en gaat de biodiversiteit groeien. En dat is weer goed voor het hele ecosysteem, waar wijzelf ook deel van uitmaken.